Ćelijski zid

Ćelijski zid je složen molekul sastavljen iz polisaharida i peptida povezanih kovalentnom vezom. Osnovna jedinica građe ćelijskog zida je muropeptid. Način povezivanja lanaca muropeptida (mureina) razlikuje se kod gram pozitivnih i gram negativnih bakterija.

Bojenje po Gramu – je metoda razlikovanja bakterija i podela u dve velike grupe: gram pozitivne i gram negativne bakterije. Metoda je dobila ime po danskom naučniku koji je i otkrio, Hansu Gramu (Hans Christian Gram, 1853-1938). Bojenje po Gramu razlikuje bakterije na osnovu fizičkih i hemijskih karakteristika njihovog ćelijskog zida, gde se detektuje peptidoglikan (murein). Gram pozitivne bakterije imaju debeo sloj peptidoglikana koji zadržava boju, a ćelija se boji ljubičasto. Gram negativne bakterije imaju tanji sloj pa ćelija ne zadržava boju, boja se spira i ćelija je ružičaste ili crvene boje.

Preparat gram pozitivnih i gram negativnih bakterija

Preparat gram pozitivnih i gram negativnih bakterija

Ćelijski zid gram pozitivnih bakterija – građen je iz veoma debelog sloja naslaganih mureinskih mreža, koje čine 50-90% ćelijskog zida. U ovoj mreži nalazi se veliki broj molekula, među kojima su najdominantnije i za ove bakterije karakteristične tejhojična (tejhojna) i lipotejhojična (tejhoična + lipidi) kiselina (grč. teichos = zid). One su odgovorne za negativno naelektrisanje ćelije, imaju ulogu i u preuzimanju nekih katjona, pre svega magnezijuma iz spoljašnje sredine. Pored ovih molekula u okviru ćelijskog zida gram pozitivnih bakterija mogu se naći i polisaharidi, retko proteini, a lipidi gotovo nikada. Ispod ćelijskog zida gram pozitivnih bakterija, a iznad citoplazmatične membrane, nalazi se periplazmatski prostor.

Ćelijski zid gram pozitivnih bakterija

Ćelijski zid gram pozitivnih bakterija

Ćelijski zid gram negativnih bakterija – daleko je tanji od ćelijskog zida gram pozitivnih bakterija, ali je složenije građe. Ćelijski zid je izgrađen iz svega nekoliko peptidoglikanskih (mureinskih) slojeva koji čine svega 1-10% celokupne mase ćelijskog zida. U građi ćelijskog zida učestvuje i tzv. spoljašnja membrana (lipopolisaharidni sloj), slična je citoplazmatičnoj membrani i sastoji se iz proteina i lipida. Ona okružuje ćeiju sa spoljašnje strane, a između nje i mureinske mreže nalazi se periplazmatski prostor. U  spoljašnjoj membrani nalaze se proteini – porini koji omogućavaju propustljivost membrane.

Ćelijski zid gram negativne bakterije

Ćelijski zid gram negativne bakterije

 
Ćelijski zid gram pozitivne i gram negativne bakterije

Ćelijski zid gram pozitivne i gram negativne bakterije

Osnovna funkcija ćelijskog zida bakterija je da daje oblik ćeliji i da je štiti od različitih spoljašnjih uticaja. Struktura zida može da se naruši delovanjem antibiotika.

Toksini

Toksičnost je sposobnost mikroorganizma da produkuje toksine koji oštećuju ili ubijaju ćelije domaćina. Spoljašnji sloj spoljašnje membrane gram negativnih bakterija lipopolisaharidne prirode predstavlja endotoksine. Ovi toksini su sastavni deo čelije i oslobađaju se u velikoj količini tek nakon smrti bakterije. Postoje i egzotoksini koji su proteinske prirode i koje bakterije luče u spoljašnju sredinu.

  PRETHODNA STRANA
Građa bakterijske ćelije
Svet biologije na Facebook-u

Svet biologije na YouTube-u